Informacje

18.01.2018 06:34 Groza ruin, radość odbudowy

Zdjęcia zapomnianego fotografa. Tak miasto podniosło się z ruin

SERWISY:



Muzeum Powstania Warszawskiego kupiło wyjątkową kolekcję zdjęć. Fotografie Leonarda Jabrzemskiego pokazują zrujnowaną stolicę tuż po zakończeniu wojny. Po kilkunastu latach fotograf wrócił w te same miejsca i jeszcze raz nacisnął spust migawki.

Kolekcja liczy 36 zdjęć, które układają się w 17 zestawień. Odbitki pochodzą ze zorganizowanej w latach 60. wystawy. Muzeum kupiło je od znajomych Leonarda Jabrzemskiego. Całość liczyła prawdopodobnie 54 pary zdjęć, bo taki numer widnieje na ostatniej, którą dysponuje muzeum. Ale pewności nie ma, bo kolekcja została podzielona i rozproszona.

- Fotografie obejmują głównie Stare Miasto, ale jest też kilka ciekawych ze Śródmieścia czy Mariensztatu. Podejrzewamy, że całość pokazywała też inne miejsca w Warszawie - mówi Joanna Lang, kierowniczka Działu Ikonografii i Fotografii w muzeum.

Rumowisko Starego Miasta

Jabrzemski dokumentował ruiny powojennej Warszawy. W drugiej połowie lat 50. odwiedził z aparatem te same lokalizacje i skierował obiektyw w tę samą stronę. I to właśnie ten pomysł czyni kolekcję wyjątkową. - Zestawienia są mocne w wyrazie, dobre techniczne. Spodobała nam się możliwość spojrzenia na Warszawę w szerszym wymiarze. Zdjęcia ruin są smutne, wstrząsające, zdjęcia odbudowy tchną świeżością i radością - tłumaczy Lang.

Każda fotografia zrobiona tuż po wojnie mówi więcej o rozmiarze katastrofy niż setki słów. Stare Miasto w 1946 roku było lasem kikutów w morzu ruin. Ulice zamieniły się w wąwozy gruzu, po których nie sposób się było poruszać. Wejście do pozostałości budynków groziło śmiercią. Symbolem odradzającego się życia jest tylko wyrastające gdzieniegdzie zielsko.

Z archikatedry św. Jana ocalała jedna ściana. O tym, że był tu kościół, świadczą tylko wysokie, gotyckie otwory okienne. Po witrażach, które wypełniały ramy, oczywiście nie ma śladu. W świątyni toczyły się zażarte walki powstańcze. To same miejsca sfotografowane kilkanaście lat później niemal błyszczą nowością i pachną świeżością tynku.

Założyciel fundacji Warszawa1939.pl i pracownik Muzeum Powstania Warszawskiego pokazuje nam jedyne zestawienie kolekcji, które tworzą aż cztery zdjęcia. To podwójne zdjęcia panoramiczne, niemal idealnie skomponowane, mimo że gdy powstawały, technika była na zupełnie innym poziomie niż dziś.

- Ten gruz na pierwszym planie to resztki Zamku Królewskiego, w tle spalony kościół świętej Anny i kamieniczki przy Krakowskim Przedmieściu. To zdjęcie jest porównane z panoramą Trasy W-Z, która jest tuż przed otwarciem w 1949 roku. Widać jeszcze drabinę stojącą przy lampie, trwają ostatnie prace – opowiada Mączewski. Nie ma jeszcze Zamku Królewskiego – jego odbudowa rozpocznie się dopiero w latach 70.

Wysadzony dworzec

Jabrzemski pojawił się w tym miejscu także nieco później, kiedy tunelem pod placem Zamkowym odbywał się już regularny ruch.

- Trasa W-Z tętniąca życiem, widzimy tramwaje, samochody, bardzo dużo ludzi na przystanku, który jest tam po dziś dzień. Zdjęcie historyczne z 1945-46 roku pokazuje, jak ludzie próbują się odnaleźć w ruinach miasta. W miejscu wiaduktu Pancera mieszkańcy rozwieszali pranie i suszyli w poprzek ulicy (most Kierbedzia został zburzony, więc droga prowadziła donikąd – przyp. red.) Na dachu pałacu Pod Blachą są prowadzone prace remontowe lub zabezpieczające, bo widać robotników. Z takich detali też można dużo wyczytać, a niekiedy układają się w całe historie - tłumaczy istotę fotograficznej archeologii nasz rozmówca.

Leonard Jabrzemski pojawił się także w Śródmieściu. Wstrząsające wrażenie robi fotografia zniszczonego Dworca Głównego. Monumentalny gmach miał być jedną z najnowocześniejszych stacji kolejowych w Europie. Jego budowę przerwały pożar i bombardowania w 1939 roku. Potem służył w w prowizorycznej postaci, ale w 1944 roku został ostatecznie. Tak zamienił się w plątaninę stali wystającą z rumowiska betonu.

Po wojnie go nie odbudowano, dlatego na przełomie lat 50. i 60. w tym samym miejscu pręży się jedna z rzeźb w narożniku Pałacu Kultury i Nauki. Obok perfekcyjnie przystrzyżonego żywopłotu stoi czarna warszawa. Przy niedawno zasadzonych drzewach spacerują dorośli i dzieci. Na ławce przy pawilonach dworca Śródmieście ktoś czyta gazetę. Życie wróciło. Nie zmieniło się tylko tło – to okazałe kamienice wzdłuż Alej Jerozolimskich. Hotelu Polonia i jego sąsiadów okupant nie zdążył wysadzić w powietrze, ewakuując się z Warszawy.

Kościół ocalał w getcie

Fotograf uwiecznił też szczątki dzielnicy żydowskiej z cudem ocalałą świątynią, a po latach Muranów, który wyrósł po wojnie na ruinach getta. – To porównanie okolic kościoła świętego Augustyna. W tym wypadku zdjęcia nie są wykonane dokładnie z tego samego miejsca. Podejrzewamy, że chodziło o pokazanie jak dawną dzielnicę żydowską, w okresie wojny - getto - odbudowano w nowe miasto. Fotografię wykonano z jednej z najwyższych kamienic przy ówczesnej alei Świerczewskiego, obecnie: alei Solidarności. Nad Muranowem góruje wieża kościoła świętego Augustyna, który przetrwał jako jedyny na terenie getta, bo był przez Niemców używany jako magazyn – tłumaczy Ryszard Mączewski.

Muzeum Powstania Warszawskiego, zgodnie ze swoją polityką, chciałoby zgromadzić całą kolekcję zestawień Leonarda Jabrzemskiego. To duże wyzwanie, bo o fotografiach wiadomo niewiele. Pracował dla prasy, uwiecznione przez niego kadry trafiały na pocztówki, a nawet do propagandowej księgi sygnowanej przez Bolesława Bieruta "Sześcioletni plan odbudowy Warszawy". Zmarł w 1970 roku.

Ryszard Mączewski o najciekawszych zdjęciach z kupionej kolekcji:

Piotr Bakalarski

Podziel się:

Bądź na bieżąco:
  • kubat

    zgłoś naruszenie odpowiedz 15.07.2018 13:12 ~kubat



    Michu~Michu

    Warszawa nigdy nie wstała z ruin. Po prostu na gruzach zbudowano nowe, socjalistyczne miasto...
    Rosomak~Rosomak

    Co ty pleciesz, człowieku. Jedynie Plac Defilad powstał w miejscu gęstej substandardowej zabudowy czynszówkami z wc na klatkach schodowych ("klucz u dozorcy"). Natomiast cały pozostały układ urbanistyczny zachowano. Mało tego - arterie komunikacyjne takie jak Trasa Łazienkowska; infrastruktura jak metro, wszystko to było zaplanowane w latach międzywojennych.
    XXXL~XXXL

    To ty pleciesz bzdury! Wola została odbudowana jak sprzed wojny?! Marszałkowska jest jak sprzed wojny?! Aleje Jerozolimskie jak sprzed wojny?! całe śródmieście jak sprzed wojny?! A cały Muranów jest jak sprzed wojny?! A plac Konstytucji?! Zamiast pisać bzdury zapoznałbyś się z historią "odbudowy" Warszawy wykonaną przez Biuro Odbudowy Stolicy. Dowiesz się wielu mądrych rzeczy i może oświeci cię!

    Re XXXL @:/Bo XXXL zapewne wolał by brukowane , bo przedwojenne ulice z odchodami płynącymi w rynsztokach. A największym problemem i bólem zęba dla niego jest to , że odbudowano Stolicę w czasach PRL-u a nie za "panowania" Lecha KL. . Już niedawno mieliśmy przykład gdy kukiełka na stanowisku premiera oświadczyła wszem i wobec, kto odbudował Zamek Królewski. Dopóki jeszcze żyją ludzie z tamtych lat nie da się całkowicie przeorać historii na modłę "kaczolandu".

  • bertsi

    zgłoś naruszenie odpowiedz 15.07.2018 12:22 ~bertsi



    edi~edi

    Niemcy powinni zapłacić reparację. Napadli nasz kraj, zniszczyli i nie zapłacili ani złotówki. Oczywiście innym płaca po dziś co nie przeszkadza sprzedawczykom z PO i N nmówić że tak nie jest
    dfdfa~dfdfa


    Stracili ziemie zachodnie, w tym Wrocław i Szczecin, więc wiesz, mało znasz historii, a masz dużo do powiedzenia. Niemcy chętnie zapłacą, ale upomną się o ziemie zachodnie, Wrocław i Szczecin i kto tu będzie w plecy?
    amon~amon


    Ojoj tacy biedni, bo 'stracili' ziemie zagarnięte i skolonizowane siłą. Jeszcze w XIX wieku całe wsie pod Wrocławiem mówiły po polsku, a żeby zatrzymać Warmię i Mazury to musieli przeprowadzić masową kolonizację na początku XX wieku, bo tak to większość mieszkańców była Polakami. Jeżeli już coś komuś się należy, to nam Łużyce i Połabie, bo to odwiecznie słowiańskie ziemie.



    Na Mazurach i Warmii część mieszkańców mówiło po polsku, ale nie byli Polakami. Podczas plebiscytu głosowali za Niemcami, a po II WS gdy tylko pojawiła się możliwość wyjechali do Niemiec. Podobnie Ślązacy na Opolszczyźnie. Język nie określa narodowości.

  • Rosomak

    zgłoś naruszenie odpowiedz 28.05.2018 13:58 ~Rosomak



    Michu~Michu

    Warszawa nigdy nie wstała z ruin. Po prostu na gruzach zbudowano nowe, socjalistyczne miasto...
    Rosomak~Rosomak

    Co ty pleciesz, człowieku. Jedynie Plac Defilad powstał w miejscu gęstej substandardowej zabudowy czynszówkami z wc na klatkach schodowych ("klucz u dozorcy"). Natomiast cały pozostały układ urbanistyczny zachowano. Mało tego - arterie komunikacyjne takie jak Trasa Łazienkowska; infrastruktura jak metro, wszystko to było zaplanowane w latach międzywojennych.
    XXXL~XXXL

    To ty pleciesz bzdury! Wola została odbudowana jak sprzed wojny?! Marszałkowska jest jak sprzed wojny?! Aleje Jerozolimskie jak sprzed wojny?! całe śródmieście jak sprzed wojny?! A cały Muranów jest jak sprzed wojny?! A plac Konstytucji?! Zamiast pisać bzdury zapoznałbyś się z historią "odbudowy" Warszawy wykonaną przez Biuro Odbudowy Stolicy. Dowiesz się wielu mądrych rzeczy i może oświeci cię!

    Nie tak nerwowo i nie tak wulgarnie, ptysiu. Nie cała Warszawa została zburzona, tylko pewien jej procent, głównie Śródmieście z przyległymi terenami na Woli, Żoliborzu i Mokotowie. Ponadto - znaczna jej część (poza terenami getta i ścisłym otoczeniem Placu Defilad) została odbudowana na wzór zabudowy przedwojennej. Także przebieg ulic jest jak przed wojną; dodatkowo - zbudowano to, co przed wojną dopiero planowano. Zamiast kogoś pouczać, sam się najpierw dokształć.

  • XXXL

    zgłoś naruszenie odpowiedz 18.04.2018 09:28 ~XXXL


    Michu~Michu

    Warszawa nigdy nie wstała z ruin. Po prostu na gruzach zbudowano nowe, socjalistyczne miasto...
    Rosomak~Rosomak

    Co ty pleciesz, człowieku. Jedynie Plac Defilad powstał w miejscu gęstej substandardowej zabudowy czynszówkami z wc na klatkach schodowych ("klucz u dozorcy"). Natomiast cały pozostały układ urbanistyczny zachowano. Mało tego - arterie komunikacyjne takie jak Trasa Łazienkowska; infrastruktura jak metro, wszystko to było zaplanowane w latach międzywojennych.

    To ty pleciesz bzdury! Wola została odbudowana jak sprzed wojny?! Marszałkowska jest jak sprzed wojny?! Aleje Jerozolimskie jak sprzed wojny?! całe śródmieście jak sprzed wojny?! A cały Muranów jest jak sprzed wojny?! A plac Konstytucji?! Zamiast pisać bzdury zapoznałbyś się z historią "odbudowy" Warszawy wykonaną przez Biuro Odbudowy Stolicy. Dowiesz się wielu mądrych rzeczy i może oświeci cię!

  • Braciszek Tuck

    zgłoś naruszenie odpowiedz 16.04.2018 07:55 ~Braciszek Tuck

    I wszytko to odbudowały krasnoludki. Bo przecież wierzyć się nie chce, aby było to dziełem wstrętnego PRL, kiedy Polski nie było.

  • Rosomak

    zgłoś naruszenie odpowiedz 16.04.2018 07:51 ~Rosomak

    Michu~Michu

    Warszawa nigdy nie wstała z ruin. Po prostu na gruzach zbudowano nowe, socjalistyczne miasto...

    Co ty pleciesz, człowieku. Jedynie Plac Defilad powstał w miejscu gęstej substandardowej zabudowy czynszówkami z wc na klatkach schodowych ("klucz u dozorcy"). Natomiast cały pozostały układ urbanistyczny zachowano. Mało tego - arterie komunikacyjne takie jak Trasa Łazienkowska; infrastruktura jak metro, wszystko to było zaplanowane w latach międzywojennych.

  • Michu

    zgłoś naruszenie odpowiedz 24.03.2018 06:51 ~Michu

    Warszawa nigdy nie wstała z ruin. Po prostu na gruzach zbudowano nowe, socjalistyczne miasto...

  • polska paranoja

    zgłoś naruszenie odpowiedz 05.02.2018 14:43 ~polska paranoja

    Niech te dzisiejsze "mądrale" zburzą całą Warszawę i odbudują ją w takim samym czasie, jak to zrobili "komuniści". Polacy lubią walczyć sami ze sobą. Szkoda!

  • Nick

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.01.2018 08:42 ~Nick



    edi~edi

    Niemcy powinni zapłacić reparację. Napadli nasz kraj, zniszczyli i nie zapłacili ani złotówki. Oczywiście innym płaca po dziś co nie przeszkadza sprzedawczykom z PO i N nmówić że tak nie jest
    dfdfa~dfdfa


    Stracili ziemie zachodnie, w tym Wrocław i Szczecin, więc wiesz, mało znasz historii, a masz dużo do powiedzenia. Niemcy chętnie zapłacą, ale upomną się o ziemie zachodnie, Wrocław i Szczecin i kto tu będzie w plecy?
    Jan~Jan

    W układzie zjednoczeniowym Niemcy wyrzekły się roszczeń terytorialnych wobec innych państw oraz zobowiązały do niewysuwania ich w przyszłości.

    Ale jaką masz gwarancje, ze się nie upomną jak nasi się upomną a coś przecież nasi podpisywali. Tylko nie pisz, że to byli komuniści bo to taki sam argument dla drugiej strony.

  • Marszałek

    zgłoś naruszenie odpowiedz 18.01.2018 23:53 ~Marszałek

    Reparacje wojenne od Niemiec nam się należą.

  • ZASADY FORUM: Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. TVN Warszawa.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. Dodaj swój komentarz »

  • Zobacz wszystkie komentarze »

Byłeś świadkiem ciekawego wydarzenia?

Zostań Reporterem 24 - wyślij nam swój materiał przez Kontakt24 lub kontakt24@tvn.pl

Oglądaj wideo

Oglądasz: Mur runął na parkingu

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Wybite szyby i zniszczone auta

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Z tramwaju wprost pod koła

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Anioł objawił się na Ursynowie

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Hipsterskie śniadania w autobusowej hali

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Zorganizowali "gang dzieciaków" i pomazali chodniki

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: To może być bardzo droga podróż

Przeczytaj o tym więcej »

Ulice

Komunikaty o utrudnieniach na drogach

Pałac kultury i nauki Mapy z informacjami o ruchu drogowym - Targeo.pl
  • 07:31 Marsa/Żołnierska: uszkodzona sygnalizacja świetlna
  • 09:46 Tunel na ulicy Globusowej: utrudnienia
  • 08:42 Powstańców Śląskich/Połczyńska: potrącenie 2 osób

Absurdy

Obsiali trawą zaparkowane auto. Nietypowy efekt remontu

Obsiali trawą zaparkowane auto. Nietypowy efekt remontu

Na Szaserów drogowcy chcieli zlikwidować nielegalną - jak twierdzi Zarząd Dróg Miejski - zatoczkę parkingową i zamiast niej zasiać trawnik. Na przeszkodzie... WIĘCEJ »

Zobacz więcej absurdów »