Informacje

19.04.2016 08:09 blisko miesiąc trwały walki

73 lata temu w getcie
wybuchło powstanie

SERWISY:

19 kwietnia 1943 r. żydowscy bojownicy stawili zbrojny opór oddziałom niemieckim, które przystąpiły do likwidacji warszawskiego getta. W trwających blisko miesiąc walkach wzięło udział ok. tysiąca słabo uzbrojonych powstańców. Niemcy przeciwstawili im ponad 2 tys. żołnierzy.

Warszawskie getto było największym spośród założonych przez Niemców. Według spisu dokonanego na rozkaz władz niemieckich w październiku 1939 r., w Warszawie przebywało ok. 360 tys. Żydów.

Mimo że liczba mieszkańców getta na skutek wysokiej śmiertelności i ucieczek pozornie malała, to kolejne migracje wciąż zagęszczały getto, którego terytorium kurczyło się.

Od stycznia do marca 1941 r. przybyło do niego ok. 50 tys. Żydów z zachodniej części dystryktu warszawskiego. Wtedy też liczba mieszkańców getta osiągnęła maksimum i wynosiła ok. 460 tys.

Karabiny maszynowe i miotacze płomieni

Do pierwszego wystąpienia zbrojnego doszło w getcie 18 stycznia 1943 r., kiedy wkroczyły do niego oddziały niemieckie mające deportować do obozu zagłady w Treblince 8 tys. Żydów. Niemcy napotkali zbrojny opór członków Żydowskiej Organizacji Bojowej. W ciągu czterech dni nierównej walki poległo kilkuset Żydów. Naziści wywieźli w tym czasie ok. 4 tys. osób, ale potem akcja została przerwana. Podstawowym problem żydowskich bojowników z ŻOB i Żydowskiego Związku Bojowego był brak broni. Niewielkie dostawy od polskiego podziemia nie wystarczały. Starano się więc różnymi sposobami zdobywać broń po "aryjskiej" stronie i dostarczać ją na teren getta. W podziemnych wytwórniach produkowano butelki zapalające, żarówki wypełnione kwasem siarkowym i granaty. Jesienią 1942 r. na terenie getta mieszkańcy zaczęli budować tunele, bunkry i schrony. Większość z nich nie miała już złudzeń, co do niemieckich planów i zdawała sobie sprawę, że ludność wywożona z getta jest mordowana.

Walki wybuchły na nowo rankiem 19 kwietnia 1943 r., kiedy 850 żołnierzy Waffen-SS uzbrojonych w karabiny maszynowe, miotacze płomieni, działka, wozy pancerne i czołgi wkroczyło na teren getta bramą od strony Nalewek. Zostali oni zaatakowani przez żydowskich powstańców, którzy w pierwszym starciu odnieśli sukces. Po południu tego samego dnia, liczniejsze i lepiej uzbrojone oddziały niemieckie ponownie wkroczyły na teren getta. Dowodził nimi gen. SS Juergen Stroop.

Niecały miesiąc walk

W walkach wzięło udział ok. tysiąca słabo uzbrojonych powstańców. Niemcy przeciwstawili im ponad 2 tys. żołnierzy. Przeciwko powstańcom użyte zostały pojazdy opancerzone oraz artyleria.

Przez blisko miesiąc warszawskie getto prowadziło bój z wojskami niemieckimi. Najcięższe walki toczyły się w rejonie ul. Zamenhoffa i Nalewek oraz na pl. Muranowskim. Niemcy systematycznie posuwali się w głąb getta. Paląc i niszcząc dom po domu zmuszali ludność cywilną do opuszczania bunkrów i schronów.

Podejmowane w ograniczonym zakresie przez polskie podziemie próby pomocy osamotnionym bojownikom żydowskim zakończyły się niepowodzeniem.

8 maja Niemcy odkryli i otoczyli ogromny schron przy ul. Miłej 18, w którym znajdowało się kilkuset ludzi, w tym sztab ŻOB i ponad 100 żydowskich bojowników. Na wezwanie Niemców cywile wyszli, natomiast większość powstańców razem z dowódcą Mordechajem Anielewiczem popełniła samobójstwo.

Wysadzono Wielką Synagogę

Powstanie, pomimo apeli rządu polskiego w Londynie, nie wywołało żadnych reakcji aliantów. W proteście przeciwko obojętności świata wobec tragedii narodu żydowskiego, 12 maja 1943 r. członek Rady Narodowej RP w Londynie Szmul Zygielbojm popełnił samobójstwo.

Powstańcy w małych, rozproszonych grupach walczyli do 16 maja 1943 r. Tego dnia gen. Stroop ogłosił koniec akcji pacyfikacyjnej i na znak zwycięstwa rozkazał wysadzić w powietrze Wielką Synagogę na Tłomackiem.

Getto warszawskie zostało zrównane z ziemią. Według raportów gen. Stroopa od 20 kwietnia do 16 maja 1943 r. w wykrytych i zlikwidowanych bunkrach znajdowało się ponad 56 tys. Żydów. Około 6 tys. zginęło na miejscu w walce, na skutek pożarów czy zaczadzenia. 7 tys. Żydów naziści zamordowali na terenie getta, tyle samo wysłano do Treblinki. Pozostała grupa ok. 36 tys. została wysłana do innych obozów, przede wszystkim do Auschwitz i Majdanka.

Inne źródła niemieckie, inne polskie

Straty niemieckie wynieść miały według tych samych raportów kilkunastu zabitych i kilkudziesięciu rannych. Źródła żydowskie i polskie podają, że były one kilkakrotnie wyższe.

Spośród żołnierzy ŻOB powstanie w getcie przeżyło kilkudziesięciu. Większość z nich jednak nie doczekała końca wojny, zginęli walcząc w oddziałach partyzanckich, w powstaniu warszawskim lub zostali wydani Niemcom. Wojnę przeżyło tylko kilku, w tym dwaj członkowie dowództwa ŻOB - Icchak Cukierman i Marek Edelman. W walkach na terenie getta śmierć ponieśli także niemal wszyscy żołnierze ŻZW.

Powstanie w warszawskim getcie rozbudziło wolę walki w innych ośrodkach. Do wystąpień zbrojnych, jednak na dużo mniejszą skalę, doszło m. in. w gettach w Białymstoku, Będzinie, Częstochowie i Wilnie.

 

PAP/ło/r

Podziel się:

Bądź na bieżąco:
  • sum

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 20:21 ~sum

    Janus~Janus

    BYLEM W POLSCE ZE ZNAJOMYM Z LIVERPOOL'u ROK TEMU ZWIEDZALISMY TEREN GETTA WARSZAWSKIEGO I NAJBARDZIEJ PORUSZAJACY JEST KURCHAN NA MILEJ (MALA MESEDA) PODOBNO CIALA POWSTANCOW ZOSTALY TAM POD GRUZAMI SZKODA ZE NIE MOGLISMY NIC ZROBIC ZEBY RATOWAC POLSKICH ZYDOW MAM 33 LATA I MIALBYM NA PEWNO PRZYJACIOL ZYDOW W SZKOLE I NA ULICY GDYBY ICH DZIADKOWIE PRZEZYLI WOJNE...SMUTNE

    Naucz się korzystać z capslocka. Kiedy widzę post napisany jak twój, nawet nie staram się go czytać. Wiem, że jest napisany przez głupka.

  • Mordechaj

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 19:11 ~Mordechaj

    mlody ~mlody

    Walczyli i POLEGLI w walce ...a nie jak ktoś tam inny ...

    Edelman uciekł z getta w tym samym czasie, gdy grupa 300 jego towarzyszy z ŻOB broniła się do końca.

  • Marta

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 17:44 ~Marta

    Polacy z narażeniem życia dostarczali aliantom dowody na niebywałe bestialstwo Niemców w okupowanej Polsce wobec polskiej i żydowskiej ludności -jaka była ich reakcja ?

  • mlody

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 14:15 ~mlody

    Walczyli i POLEGLI w walce ...a nie jak ktoś tam inny ...

  • walsdek

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 14:14 ~walsdek

    teresa~teresa

    A w rządowej telewizji żadnego programu poświęconego uroczystościom upamiętniającym powstanie w getcie.

    Niemozliwe, swojego prezydenta nie pokazują jak przemawia ????

  • warr

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 14:00 ~warr

    Bohaterowie umierają w walce. Muranów mieszka na ich szczątkach i pamięta. Cześć ich pamięci.

  • jankoz521

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 13:18 jankoz521

    Dzisiaj to Polska jest gettem,rządzona przez żydów.

  • opiekun

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 12:52 ~opiekun

    Tomeczek_888~Tomeczek_888

    Rano w telewizorze powiedzieli, że to naziści tłumili powstanie, a tu piszą, że Niemcy. No to w końcu kto tam był? Gubię się... :)

    NSDAP Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników

  • j23

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 12:36 ~j23


    Tomeczek_888~Tomeczek_888

    Rano w telewizorze powiedzieli, że to naziści tłumili powstanie, a tu piszą, że Niemcy. No to w końcu kto tam był? Gubię się... :)
    Xavery~Xavery

    Zagubienie wprost wynika z braków w wiedzy czym się różni nazizm jako ideologia od narodowości niemieckiej. Nie każdy nazista musiał być Niemcem a i nie każdy Niemiec był nazistą.
    Mordercy to mordercy niezależnie od narodowości i ideologii a dla mordowanych to w sumie i tak niewielka różnica...

    takie wybielanie historii. nie niemcy a nazisci i oczywiscie obozy byly polskie.

  • turwal

    zgłoś naruszenie odpowiedz 19.04.2016 12:16 turwal

    Tragedia o której nie należy zapominać.
    Dramat nad którym należy się pochylić.

  • ZASADY FORUM: Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. TVN Warszawa.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. Dodaj swój komentarz »

  • Zobacz wszystkie komentarze »

Byłeś świadkiem ciekawego wydarzenia?

Zostań Reporterem 24 - wyślij nam swój materiał przez Kontakt24 lub kontakt24@tvn.pl

Oglądaj wideo

Oglądasz: Mur runął na parkingu

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Wybite szyby i zniszczone auta

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Z tramwaju wprost pod koła

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Anioł objawił się na Ursynowie

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Hipsterskie śniadania w autobusowej hali

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Zorganizowali "gang dzieciaków" i pomazali chodniki

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: To może być bardzo droga podróż

Przeczytaj o tym więcej »

Ulice

Komunikaty o utrudnieniach na drogach

Pałac kultury i nauki Mapy z informacjami o ruchu drogowym - Targeo.pl
  • 07:31 Marsa/Żołnierska: uszkodzona sygnalizacja świetlna
  • 09:46 Tunel na ulicy Globusowej: utrudnienia
  • 08:42 Powstańców Śląskich/Połczyńska: potrącenie 2 osób

Absurdy

Dokąd zmierzasz, Ursusie?

Dokąd zmierzasz, Ursusie?

Mieszkańcy Ursusa nie chcą, by jedna z ulic nosiła nazwę Quo Vadis. Twierdzą, że tytuł powieści Henryka Sienkiewicza ma zbyt trudną pisownię. WIĘCEJ »

Zobacz więcej absurdów »