Informacje

22.07.2013 06:40 254 tys żydów wywieziono do treblinki

71 lat temu rozpoczęła
się likwidacja getta

SERWISY:

22 lipca 1942 roku Niemcy rozpoczęli likwidację warszawskiego getta. W ciągu dwóch miesięcy akcji 254 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 11 tys. skierowano do obozów pracy, na miejscu rozstrzelano ok. 6 tys. W getcie legalnie pozostało 35 tys. osób, a ok. 25 tys. żyło w ukryciu.

Warszawskie getto było największym spośród założonych przez Niemców. Według spisu dokonanego na rozkaz władz niemieckich przez Judenrat w październiku 1939 roku w Warszawie przebywało ok. 360 tys. Żydów.

Mimo że liczba mieszkańców getta na skutek wysokiej śmiertelności i ucieczek pozornie malała, to kolejne migracje wciąż zagęszczały getto, którego terytorium kurczyło się. W marcu 1941 liczba mieszkańców getta osiągnęła maksimum i wynosiła ok. 460 tys.

"Upiorne postacie w łachmanach"

Żydzi przebywający w getcie żyli w strasznych warunkach. Marek Stok tak opisywał warszawskie getto w zimie 1941 r.: Tysiące nędzarzy, żebraków stale biwakuje na ulicy. To nie są ludzie - jakieś straszliwe mary. Upiorne postacie w brudnych łachmanach, szmatach, wychudzone twarze o rozgorączkowanych oczach i spuchniętych z głodu nogach. Są wszędzie. Na podwórkach, na chodnikach, pod murami i na jezdniach, zawodzą, krzyczą proszą o jałmużnę. (...) Nie można przejść dłuższego odcinka ulicami, by nie spotkać trupów ludzkich. Leży trup w łachmanach na chodniku, a ludzie spiesznie, starając się nie patrzeć, przechodzą obok, aż jakaś litościwa dusza przykryje go gazetami. Trupy mężczyzn, kobiet, dzieci. Na wszystkich ulicach.

Likwidacja

Wielka akcja likwidacji warszawskiego getta rozpoczęła się 22 lipca 1942 r. Była ona częścią operacji o kryptonimie Reinhard, która, zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami RSHA (Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy), zakładała fizyczną likwidację Żydów.

Przeprowadzały ją dwie grupy. Pierwszą z nich był sztab specjalnej jednostki dowodzony przez SS, przybyłej do Warszawy z Lublina i mającej już za sobą doświadczenia w akcjach wysiedleńczych na Lubelszczyźnie. Dowodził nią SS-Sturmbanfrer Hermann Hoefle.

Druga składała się z warszawskich esesmanów i gestapowców. Wyróżniali się wśród nich decydujący o przebiegu akcji SS-Untersturmfrher Karl Brandt i SS-Oberscharfhrer Gerhard Mende - pracownicy Urzędu Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa.

Dzień przed rozpoczęciem akcji Niemcy aresztowali około 60 zakładników, m.in. część Rady Żydowskiej. Zatrzymani mieli być rozstrzelani w przypadku niepodporządkowania się ludności getta niemieckim zarządzeniom.

Pierwszy dzień akcji

22 lipca 1942 r. na ulicach getta pojawiły się obwieszczenia podpisane przez Radę Żydowską, informujące o decyzji władz niemieckich, dotyczącej przesiedlenia na Wschód wszystkich Żydów zamieszkałych w Warszawie, bez względu na wiek i płeć. Wyłączeni z przesiedleń mieli być zatrudnieni przez władze niemieckie oraz niemieckie przedsiębiorstwa, członkowie i pracownicy Rady Żydowskiej, funkcjonariusze Żydowskiej Służby Porządkowej, personel żydowskich szpitali i wszyscy Żydzi będący członkami najbliższych rodzin (żony, dzieci) wyżej wymienionych. Punkt 3 powyższego obwieszczenia stwierdzał: Każdy przesiedleniec Żyd ma prawo zabrać ze swojej własności 15 kg jako bagaż podróżny. Bagaż o wadze powyżej 15 kg będzie skonfiskowany. Wszystkie przedmioty wartościowe, jak pieniądze, biżuteria, złoto itd. mogą być zabrane. Należy zabrać żywność na 3 dni.

Pierwszego dnia akcji wywieziono 6250 osób.

23 lipca Adam Czerniaków, przewodniczący Rady Żydowskiej, nie zgodził się na podpisanie szczegółowego zarządzenia o deportacji, przewidującego dzienne limity osób doprowadzanych na Umschlagplatz, w tym również dzieci. Wieczorem tego samego dnia popełnił samobójstwo. W liście pozostawionym do żony Czerniaków pisał: Żądają ode mnie bym własnymi rękami zabijał dzieci mego narodu. Nie pozostaje mi nic innego, jak umrzeć.

Powołanie ŻOB

Reakcją przedstawicieli ruchów młodzieżowych na likwidację getta było powołanie 28 lipca 1942 r. Żydowskiej Organizacji Bojowej. Brak broni uniemożliwiał wówczas stawienie zbrojnego oporu. Pod koniec sierpnia organizacja przeprowadziła nieudany zamach na komendanta Służby Porządkowej Józefa Szeryńskiego, który w jego wyniku został ranny. Dwa miesiące później, kolejna akcja zakończyła się powodzeniem. Zlikwidowano jego zastępcę Jakuba Lejkina.

Sytuacja panująca w getcie wywoływała dezorientację wśród ludności żydowskiej. Większość Żydów nie chciała wierzyć, że możliwy jest najgorszy scenariusz, czyli wymordowanie całej społeczności getta. Przypuszczano, że dojdzie do deportacji, która obejmie nieproduktywną część jego mieszkańców, natomiast zdolni do pracy będą mieli szansę przeżycia. Byli i tacy, którzy dobrowolnie zgłaszali się na Umschlagplatz. Marek Edelman tak opisuje tę sytuację: Niemcy, nie przebierając w środkach, stosują nowy chwyt propagandowy. Przyrzekają i dają każdemu ochotniczo zgłaszającemu się do wyjazdu 3 kg chleba i 1 kg marmolady. To wystarcza. Dalej już propaganda i głód robią swoje. Pierwsza daje do ręki niezbity argument przeciwko wszelkim bajkom o komorach gazowych (bo po cóż by dawali chleb, gdyby chcieli mordować), głód - jeszcze mocniejszy przesłania wszystko obrazem trzech brązowych, wypieczonych bochenków.

Marsz Korczaka

5 sierpnia Janusz Korczak i jego wieloletnia współpracowniczka Stefania Wilczyńska ze swoimi wychowankami z Domu Sierot doprowadzeni zostali na Umschlagplataz. Naoczny świadek tej sceny Nachum Remba pisał: Na czele pochodu szedł Korczak. Nie Tego obrazu nigdy nie zapomnę. To nie był marsz do wagonów, to był zorganizowany, niemy protest przeciwko bandytyzmowi (...) Były to pierwsze żydowskie szeregi, które szły na śmierć z godnością, ciskając barbarzyńcom spojrzenia pełne pogardy (...) Gdy Niemcy zobaczyli Korczaka, pytali: Kim jest ten człowiek?. W ślad za nimi poszły dzieci z innych sierocińców i domów opieki, razem z opiekunami i wychowawcami.

Wywózki trwały przez cały sierpień do pierwszych dni września. Pętla dookoła getta zaciska się coraz bardziej - wspominał Marek Edelman. (...) Ludzie z plecakami uciekają z ulicy na ulicę, starają się ominąć przewidywany teren blokady. Zgodnie biorą w niej udział żandarmi, Ukraińcy i żydowska policja. Role są podzielone, składnie, porządnie: żandarmi otaczają ulice. Ukraińcy przed nimi ciasnym łańcuchem oplatają domy, policja żydowska wchodzi na podwórze i zwołuje wszystkich mieszkańców, - Wszyscy Żydzi schodzą na dół, 15 kg bagażu. Kto nie zejdzie będzie rozstrzelany (...) Po kolei ze wszystkich klatek zbiegają ludzie. Nerwowo w biegu narzucają na siebie co się da. Niektórzy idą tak, jak stali, czasem prosto z łóżek, inni mają na sobie wszystko co możliwe, plecaki, tłumoki, garnki. Idąc rzucają trwożne spojrzenia wokoło. Stało się.

Ostatni transport

Osoby chore i w podeszłym wieku najczęściej zabijano na miejscu, ci, którzy posiadali dobre dokumenty przez jakiś czas mogli pozostać jeszcze w getcie. Pozostałą ludność prowadzono na Umschlagplatz. Tam w wielkim tłoku, często godzinami, Żydzi czekali na wagony, którymi wywożono ich do obozu zagłady w Treblince.

Ważną rolę w akcji odegrała Żydowska Służba Porządkowa, która jako bezpośredni wykonawca niemieckich poleceń stała się obiektem powszechnej nienawiści w getcie. W sierpniu 1942 r. jej funkcjonariusze otrzymali rozkaz, ażeby każdy z nich doprowadzał na Umschlagplataz pięć osób dziennie. Za niewykonanie rozkazu groziło rozstrzelanie lub wysiedlenie z getta wraz z rodziną. Pod koniec akcji, we wrześniu 1942 r., liczba funkcjonariuszy Żydowskiej Służby Porządkowej zredukowana została przez Niemców z 2400 do 380 osób. Ostatecznie większość żydowskich policjantów podzieliła los pozostałych mieszkańców getta.

21 września 1942 r. z Umschlagplatzu odszedł ostatni transport do obozu zagłady w Treblince.

Trzy dni później SS-Untersturmfhrer Karl Brandt poinformował Radę Żydowską, że akcja likwidacyjna w getcie warszawskim dobiegła końca.

W czasie akcji likwidacji warszawskiego getta ok. 254 tys. Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince, ponad 11 tys. do bliżej nieokreślonych obozów pracy, a ponad 10 tys. zmarło lub zostało zastrzelonych w getcie. Podczas trwania deportacji około 8 tys. Żydów uciekło na tzw. aryjską stronę. W getcie legalnie pozostało 35 tys. osób, a ok. 25 tys. żyło w ukryciu.

Dowodzący Wielką Akcją likwidacji warszawskiego getta SS-Sturmbanfrer Hermann Hoefle przeżył wojnę i przez wiele lat żyjąc w Austrii pozostawał bezkarny. Dopiero proces Adolfa Eichmanna jasno ukazał jego zbrodnie. Aresztowany w 1961 r. początkowo przebywał w więzieniu w rodzinnym Salzburgu.

SS-Sturmbanfhrer Hermann Hoefle, po przewiezieniu do Wiednia 20 sierpnia 1962 r. powiesił się w swojej celi.

PAP, wp//ec

Podziel się:

Bądź na bieżąco:
  • margaret_ahmed

    zgłoś naruszenie odpowiedz 23.07.2013 00:17 margaret_ahmed

    Jak można było to tolerować?
    Czy nauczyliśmy sie czegoś z tej historii? Chyba nie....

  • Michal

    zgłoś naruszenie odpowiedz 22.07.2013 19:08 ~Michal

    A skąd wiesz, że pisali to katolicy? W jaki sposób ustalasz wiarę osób piszących na forum? Przypomina to trochę zapędy ludzi, którzy oceniali innych po kolorze oczu, włosów i kształcie nosa.
    Skąd też pewność, że osobami piszącymi na forum są Polacy?
    Gdzie tu antysemityzm? Stwierdzenie faktów jest antysemityzmem? Już niedługo każda wypowiedź dotycząca Izraela zostanie uznana za antysemityzm, właśnie przez takich paranoików jak Ty.

    Tadeusz~Tadeusz

    Po analizie wpisów twierdzę stanowczo że w Polsce absolutnie brak antysemityzmu!
    Brawo polscy katolicy!

  • Tak_powinno_być

    zgłoś naruszenie odpowiedz 22.07.2013 18:03 ~Tak_powinno_być

    Trzeba w miarę możliwości zrobić wszystko, żeby żaden żyjący esesman nie umarł śmiercią naturalną.

  • tramwajarz

    zgłoś naruszenie odpowiedz 22.07.2013 17:56 ~tramwajarz


    lucas76lucas76

    Czy 400.000 osób miało szansę z z 10-30 tysięcznym garnizonem niemieckim w tym okresie. To pokazuje postawę tego społeczeństwa w obliczu zagrożenia. Tak samo było w obozach zagłady. Na jednego Niemca przypadało kilku dziesięciu więźniów. Co z tego że strażnik miał broń? Na wyposażeniu były karabiny z magazynkiem 5 naboi wymagające każdorazowego przeładowania i karabiny MP5 około 30 naboi. Spokojnie możnabyło opanować obóz. Ale po co ryzykować. Może się uda. I tak mały naród zawojował pół Europy.
    alalal~alalal

    A wśród strażników większość stanowili sami żydzi, to dopiero parodia, co nie... swój swego prowadził na śmierć.

    Wielką ofiarnością w niesieniu pomocy Niemcom przy likwidacji getta warszawskiego wykazali się Ukraińcy!!! Tak, osobnicy tego samego narodu, który rozcinał brzuchy ciężarnym Polkom na Wołyniu!!! Przeczytajcie Rozmowy z Katem Moczarskiego. Sam Juergen Stropp chwalił Ukraińców za "dobrą robotę"!!!

  • alalal

    zgłoś naruszenie odpowiedz 22.07.2013 12:36 ~alalal

    lucas76lucas76

    Czy 400.000 osób miało szansę z z 10-30 tysięcznym garnizonem niemieckim w tym okresie. To pokazuje postawę tego społeczeństwa w obliczu zagrożenia. Tak samo było w obozach zagłady. Na jednego Niemca przypadało kilku dziesięciu więźniów. Co z tego że strażnik miał broń? Na wyposażeniu były karabiny z magazynkiem 5 naboi wymagające każdorazowego przeładowania i karabiny MP5 około 30 naboi. Spokojnie możnabyło opanować obóz. Ale po co ryzykować. Może się uda. I tak mały naród zawojował pół Europy.

    A wśród strażników większość stanowili sami żydzi, to dopiero parodia, co nie... swój swego prowadził na śmierć.

  • Tadeusz

    zgłoś naruszenie odpowiedz 22.07.2013 11:55 ~Tadeusz

    Po analizie wpisów twierdzę stanowczo że w Polsce absolutnie brak antysemityzmu!
    Brawo polscy katolicy!

  • ZASADY FORUM: Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. TVN Warszawa.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. Dodaj swój komentarz »

  • Zobacz wszystkie komentarze »

Byłeś świadkiem ciekawego wydarzenia?

Zostań Reporterem 24 - wyślij nam swój materiał przez Kontakt24 lub kontakt24@tvn.pl

Oglądaj wideo

Oglądasz: Mur runął na parkingu

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Wybite szyby i zniszczone auta

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Z tramwaju wprost pod koła

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Anioł objawił się na Ursynowie

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Hipsterskie śniadania w autobusowej hali

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: Zorganizowali "gang dzieciaków" i pomazali chodniki

Przeczytaj o tym więcej »

Oglądasz: To może być bardzo droga podróż

Przeczytaj o tym więcej »

Ulice

Komunikaty o utrudnieniach na drogach

Pałac kultury i nauki Mapy z informacjami o ruchu drogowym - Targeo.pl
  • 07:31 Marsa/Żołnierska: uszkodzona sygnalizacja świetlna
  • 09:46 Tunel na ulicy Globusowej: utrudnienia
  • 08:42 Powstańców Śląskich/Połczyńska: potrącenie 2 osób

Absurdy

Dokąd zmierzasz, Ursusie?

Dokąd zmierzasz, Ursusie?

Mieszkańcy Ursusa nie chcą, by jedna z ulic nosiła nazwę Quo Vadis. Twierdzą, że tytuł powieści Henryka Sienkiewicza ma zbyt trudną pisownię. WIĘCEJ »

Zobacz więcej absurdów »